तत्र दिव्य उपमम् मुख्यम् स्फाटिकम् रत्न भूषितम् | अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयन आसनम् || ५-१०-१ दान्तकाञ्चनिचित्राङ्गेर्वैश्च वरासनैः | महार्हस्तरणोपेतैरुपपन्नम् महाधनैः || ५-१०-२
tatra divya upamam mukhyam sphaaTikam ratna bhuuShitam |avekShamaaNo hanumaan dadarsha shayana aasanam || 5-10-1daantakaaJNchanichitraaN^gervaishcha varaasanaiH |mahaarhastaraNopetairupapannam mahaadhanaiH || 5-10-2
In that house, while observing, Hanuma saw a portion of house with beds and couches, consisting of best couches equaling those in heaven, made of crystal decorated with diamonds, with wonderful parts made of ivory and gold, covered with best beds made of cat's eye gems of great value.
तस्य च एकतमे देशे सो अग्र्य माल्य विभूषितम् | ददर्श पाण्डुरम् चत्रम् तारा अधिपति सम्निभम् || ५-१०-३
jaataruupaparikshiptam chitrabhaanusamaprabham |ashokamaalaavitatam dadarsha paramaasanam || 5-10-4
Hanuma saw in a part of that room, an umbrella white in colour decorated with best flower garlands and resembling moon - the lord of stars.
जातरूपपरिक्षिप्तम् चित्रभानुसमप्रभम् | अशोकमालाविततम् ददर्श परमासनम् || ५-१०-४
vaala vyajana hastaabhir viijyamaanam samantataH |gandhaiH ca vividhair juShTam vara dhuupena dhuupitam || 5-10-5
Hanuma saw an excellent couch made of gold with radiance equaling that of fire, spread by garlands of Ashoka flowers.
वाल व्यजन हस्ताभिर् वीज्यमानम् समन्ततः | गन्धैः च विविधैर् जुष्टम् वर धूपेन धूपितम् || ५-१०-५
parama aastaraNa aastiirNam aavika ajina samvrtam |daamabhir vara maalyaanaam samantaad upashobhitam || 5-10-6
Fanned by women with fans in their hands in all the four directions and obtained by various fragrances fumigated by the best incense.
परम आस्तरण आस्तीर्णम् आविक अजिन सम्व्र्तम् | दामभिर् वर माल्यानाम् समन्ताद् उपशोभितम् || ५-१०-६
tasmin jiimuuta samkaasham pradiipta uttama kuNDalam |lohita akSham mahaa baahum mahaa rajata vaasasam || 5-10-7
Covered by an excellent bed, spread by sheep skin everywhere and shone by rows of excellent garlands.
तस्मिन् जीमूत सम्काशम् प्रदीप्त उत्तम कुण्डलम् | लोहित अक्षम् महा बाहुम् महा रजत वाससम् || ५-१०-७
lohitena anulipta angam candanena sugandhinaa |sa.ndhyaa raktam iva aakaashe toyadam sataDid guNam || 5-10-8
Hanuma saw Ravana in that house, equaling a cloud, wearing earrings with a brilliant shine with red eyes and with long arms wearing gold clothes.
लोहितेन अनुलिप्त अन्गम् चन्दनेन सुगन्धिना | संध्या रक्तम् इव आकाशे तोयदम् सतडिद् गुणम् || ५-१०-८
vR^itam aabharaNair divyaiH suruupam kaama ruupiNam |savrkSha vana gulma aaDhyam prasuptam iva mandaram || 5-10-9
With his body smeared with red sandal-wood with good fragrance like a cloud in the red sky at sunset, together with groups of lightening.
वृतम् आभरणैर् दिव्यैः सुरूपम् काम रूपिणम् | सव्र्क्ष वन गुल्म आढ्यम् प्रसुप्तम् इव मन्दरम् || ५-१०-९
kriiDitvaa uparatam raatrau vara aabharaNa bhuuShitam |priyam raakShasa kanyaanaam raakShasaanaam sukha aavaham || 5-10-10
Ravana was filled with excellent jewellery, with a good appearance, with an ability to assume desired form, resembling mount Mandara in sleep, together with groups of trees and bushes.
क्रीडित्वा उपरतम् रात्रौ वर आभरण भूषितम् | प्रियम् राक्षस कन्यानाम् राक्षसानाम् सुख आवहम् || ५-१०-१०
piitvaa api uparatam ca api dadarsha sa mahaa kapiH |bhaaskare shayane viiram prasuptam raakShasa adhipam || 5-10-11
Resting after having pleasure at night, bedecked with the best ornaments, he was a lover to the rakshasa girls and causing comfort to rakshasas.
पीत्वा अपि उपरतम् च अपि ददर्श स महा कपिः | भास्करे शयने वीरम् प्रसुप्तम् राक्षस अधिपम् || ५-१०-११
nihshvasantam yathaa naagam raavaNam vaanara uttamaH |aasaadya parama udvignaH so apaasarpat subhiitavat || 5-10-12
That great Hanuma saw the gallant king of rakshasas in sleep on a shining couch resting after drinking.
निह्श्वसन्तम् यथा नागम् रावणम् वानर उत्तमः | आसाद्य परम उद्विग्नः सो अपासर्पत् सुभीतवत् || ५-१०-१२
atha aarohaNam aasaadya vedikaa antaram aashritaH |suptam raakShasa shaarduulam prekShate sma mahaa kapiH || 5-10-13
That Hanuma, best among Vanaras neared Ravana, became very gloomy and moved away with great dread, as though from a hissing serpent.
अथ आरोहणम् आसाद्य वेदिका अन्तरम् आश्रितः | सुप्तम् राक्षस शार्दूलम् प्रेक्षते स्म महा कपिः || ५-१०-१३
shushubhe raakShasa indrasya svapataH shayana uttamam |gandha hastini samviShTe yathaa prasravaNam mahat || 5-10-14
Thereafter the great Hanuma neared staircase, sought another dais and observed closely Ravana.
शुशुभे राक्षस इन्द्रस्य स्वपतः शयन उत्तमम् | गन्ध हस्तिनि सम्विष्टे यथा प्रस्रवणम् महत् || ५-१०-१४
kaancana angada naddhau ca dadarsha sa mahaatmanaH |vikShiptau raakShasa indrasya bhujaav indra dhvaja upamau || 5-10-15
The excellent couch of the sleeping Ravana shone like a great lake when a scented elephant resides in it.
कान्चन अन्गद नद्धौ च ददर्श स महात्मनः | विक्षिप्तौ राक्षस इन्द्रस्य भुजाव् इन्द्र ध्वज उपमौ || ५-१०-१५
airaavata viShaaNa agrair aapiiDita krta vraNau |vajra ullikhita piina a.nsau viShNu cakra parikShitau || 5-10-16
That Hanuma also saw the wealthy Ravana's arms tied with golden armlets thrown apart, resembling flag staffs raised in honor of Indra.
ऐरावत विषाण अग्रैर् आपीडित क्र्त व्रणौ | वज्र उल्लिखित पीन अंसौ विष्णु चक्र परिक्षितौ || ५-१०-१६
piinau samasujaata a.nsau samgatau bala samyutau |sulakShaNa nakha anguShThau svangulii tala lakShitau || 5-10-17
Those arms had wounds made by stabbing from the pointed edges of tusks of Iraavata and fleshy shoulders smeared with diamond and hit by Vishnu chakra.
पीनौ समसुजात अंसौ सम्गतौ बल सम्युतौ | सुलक्षण नख अन्गुष्ठौ स्वन्गुली तल लक्षितौ || ५-१०-१७
samhatau parigha aakaarau vrttau kari kara upamau |vikShiptau shayane shubhre panca shiirShaav iva uragau || 5-10-18
These arms of Ravana were corpulent with well grown and equal strong shoulders proportionate to body, with knees and thumbs of good characteristics, with good fingers and palms.
सम्हतौ परिघ आकारौ व्र्त्तौ करि कर उपमौ | विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पन्च शीर्षाव् इव उरगौ || ५-१०-१८
shasha kShataja kalpena sushiitena sugandhinaa |candanena para ardhyena svanuliptau svalamkrtau || 5-10-19uttama strii vimrditau gandha uttama niShevitau |yakSha pannaga gandharva deva daanava raaviNau || 5-10-20
With strong joints in the shape of club, round in shape resembling the trunks of an elephant, like five headed snakes thrown on clean couch.
शश क्षतज कल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना | चन्दनेन पर अर्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलम्क्र्तौ || ५-१०-१९ उत्तम स्त्री विम्र्दितौ गन्ध उत्तम निषेवितौ | यक्ष पन्नग गन्धर्व देव दानव राविणौ || ५-१०-२०
dadarsha sa kapiH tasya baahuu shayana sa.nsthitau |mandarasya antare suptau mahaa arhii ruShitaav iva || 5-10-21
Shoulders well smeared by best sandal with good smell and very cool resembling in color to a hare's blood, well decorated, massaged by the best women, served by the best sandal and which made yakshas, nagas, gandharvas, devas and daanavaas scream.
ददर्श स कपिः तस्य बाहू शयन संस्थितौ | मन्दरस्य अन्तरे सुप्तौ महा अर्ही रुषिताव् इव || ५-१०-२१
cuuta pumnaaga surabhir bakula uttama samyutaH |mR^iShTa anna rasa samyuktaH paana gandha puraH saraH || 5-10-23tasya raakShasa simhasya nishcakraama mukhaan mahaan |shayaanasya vinihshvaasaH puurayann iva tad grham || 5-10-24
That Hanuma saw there arms on the couch like great serpents in anger sleeping in the middle of mount Mandara.
ताभ्याम् स परिपूर्णाभ्याम् भुजाभ्याम् राक्षस अधिपः | शुशुभे अचल सम्काशः श्र्न्गाभ्याम् इव मन्दरः || ५-१०-२२
muktaa maNi vicitreNa kaancanena viraajataa |mukuTena apavrttena kuNDala ujjvalita aananam || 5-10-25rakta candana digdhena tathaa haareNa shobhitaa |piina aayata vishaalena vakShasaa abhiviraajitam || 5-10-26paaNDureNa apaviddhena kShaumeNa kShataja iikShaNam |mahaa arheNa susamviitam piitena uttama vaasasaa || 5-10-27maaSha raashi pratiikaasham nihshvasantam bhujangavat |gaange mahati toya ante prasutamiva kunjaram || 5-10-28caturbhiH kaancanair diipair diipyamaanaiH catur disham |prakaashii krta sarva angam megham vidyud gaNair iva || 5-10-29paada muula gataaH ca api dadarsha sumahaatmanaH |patniiH sa priya bhaaryasya tasya rakShaH pater grhe || 5-10-30
That king of Rakshasas equaling a mountain with those shoulders, which were well built and shone like Mount Mandara with twin peaks.
चूत पुम्नाग सुरभिर् बकुल उत्तम सम्युतः | मृष्ट अन्न रस सम्युक्तः पान गन्ध पुरः सरः || ५-१०-२३ तस्य राक्षस सिम्हस्य निश्चक्राम मुखान् महान् | शयानस्य विनिह्श्वासः पूरयन्न् इव तद् ग्र्हम् || ५-१०-२४
shashi prakaasha vadanaa vara kuNDala bhuuShitaaH |ambaala maalya aabharaNaa dadarsha hari yuuthapaH || 5-10-31
From the great face of that king of Rakshasas who was sleeping, came out breath with fragrance like that of flowers of chuuta and punnaaga, consisting of the best fragrance of Vakula flowers, together with the flavor of best cooked rice, with the smell of liquor as though filling that house.
मुक्ता मणि विचित्रेण कान्चनेन विराजता | मुकुटेन अपव्र्त्तेन कुण्डल उज्ज्वलित आननम् || ५-१०-२५ रक्त चन्दन दिग्धेन तथा हारेण शोभिता | पीन आयत विशालेन वक्षसा अभिविराजितम् || ५-१०-२६ पाण्डुरेण अपविद्धेन क्षौमेण क्षतज ईक्षणम् | महा अर्हेण सुसम्वीतम् पीतेन उत्तम वाससा || ५-१०-२७ माष राशि प्रतीकाशम् निह्श्वसन्तम् भुजन्गवत् | गान्गे महति तोय अन्ते प्रसुतमिव कुन्जरम् || ५-१०-२८ चतुर्भिः कान्चनैर् दीपैर् दीप्यमानैः चतुर् दिशम् | प्रकाशी क्र्त सर्व अन्गम् मेघम् विद्युद् गणैर् इव || ५-१०-२९ पाद मूल गताः च अपि ददर्श सुमहात्मनः | पत्नीः स प्रिय भार्यस्य तस्य रक्षः पतेर् ग्र्हे || ५-१०-३०
vajra vaiduurya garbhaaNi shravaNa anteShu yoShitaam |dadarsha taapaniiyaani kuNDalaani angadaani ca || 5-10-33
That Hanuma saw in the house of that king of Rakshasa's, wives at the feet, Ravana being a gigantic one with loving wives, shone with crown tilted to the side, having strange hue with pearls and diamonds and of golden colour, with a face made brilliant by earrings, shone with the chest region smeared with red sandal, shining with a necklace wide, high and corpulent with a silk cloth of white colour falling on him, with eyes reddish like blood, well tied by a best cloth of yellow colour and of very best quality, resembling a heap of black beans, snoring like a hiss of a snake, like an elephant sleeping in the middle of water belonging to the great river Ganga with all the four directions shone by the four lamps of golden colour, resembling a cloud with all the parts being shone by groups of lighting.
शशि प्रकाश वदना वर कुण्डल भूषिताः | अम्बाल माल्य आभरणा ददर्श हरि यूथपः || ५-१०-३१
paTaham caaru sarva angii piiDya shete shubha stanii |cirasya ramaNam labdhvaa pariShvajya iva kaaminii || 5-10-39
The leader of Vanaras saw those wives of Ravana with faces with radiance of moon, adorned with beautiful earrings, wearing jewellery and flower garlands which were not worn out.
नृत्त वादित्र कुशला राक्षस इन्द्र भुज अन्कगाः | वर आभरण धारिण्यो निषन्ना दद्र्शे कपिः || ५-१०-३२
kaacid a.nsham pariShvajya suptaa kamala locanaa |rahaH priyatamam gR^ihya sakaameva cha kaaminii || 5-10-40
Hanuma saw wives of Ravana with skill in dance and musical instruments, who obtained the shoulders of Ravana wearing the best jewellery and being in sleep.
वज्र वैदूर्य गर्भाणि श्रवण अन्तेषु योषिताम् | ददर्श तापनीयानि कुण्डलानि अन्गदानि च || ५-१०-३३
vipaJNchaiim parigR^ihyaanyaa niyataa nR^ittashaalinii |nidraa vasham anupraaptaa saha kaantaa iva bhaaminii || 5-10-41
He saw earrings of those women at the end of ears with embedded diamonds and cats eye gems and having golden colour.
तासाम् चन्द्र उपमैर् वक्त्रैः शुभैर् ललित कुण्डलैः | विरराज विमानम् तन् नभः तारा गणैर् इव || ५-१०-३४
anyaa kanaka samkaashair mrdu piinair mano ramaiH |mR^idangam paripiiDya angaiH prasuptaa matta locanaa || 5-10-42
With the faces of those women with delicate earrings which were equal to moon and auspicious that house shone like the sky with clusters of stars.
मद व्यायाम खिन्नाः ताः राक्षस इन्द्रस्य योषितः | तेषु तेष्व् अवकाशेषु प्रसुप्ताः तनु मध्यमाः || ५-१०-३५
bhuja paarshva antarasthena kakShagena krsha udarii |paNavena saha anindyaa suptaa mada krta shramaa || 5-10-43
Women of that Ravana being tired from lustful passion and exertion and having lean waists slept at first opportunity.
अङ्गहारैस्तथैवान्या कोवलैर्नृत्तशालिनी | विन्यस्तशुभसर्वाङ्गी प्रसुप्ता वरवर्णिनी || ५-१०-३६
DiNDimam parigrhya anyaa tathaiva aasakta DiNDimaa |prasuptaa taruNam vatsam upaguuhya iva bhaaminii || 5-10-44
Another woman with skill in dancing consisting of delicate body postures slept in the same way with all her body parts making the same dance postures.
काचिद् वीणाम् परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते | महा नदी प्रकीर्णा इव नलिनी पोतम् आश्रिता || ५-१०-३७
kaacid aaDambaram naarii bhuja sambhoga piiDitam |kR^itvaa kamala patra akShii prasuptaa mada mohitaa || 5-10-45
One woman hugging veena and sleeping was shining like a lotus plant thrown away by the flow of a great river and resorting a boat.
अन्या कक्ष गतेन एव मड्डुकेन असित ईक्षणा | प्रसुप्ता भामिनी भाति बाल पुत्रा इव वत्सला || ५-१०-३८
kalashiim apaviddhya anyaa prasuptaa bhaati bhaaminii |vasante puShpa shabalaa maalaa iva parimaarjitaa || 5-10-46
Another woman with black eyes sleeping with an instrument called madduka under arm pit shone like a woman carrying an infant boy with love.
पटहम् चारु सर्व अन्गी पीड्य शेते शुभ स्तनी | चिरस्य रमणम् लब्ध्वा परिष्वज्य इव कामिनी || ५-१०-३९
paaNibhyaam ca kucau kaacit suvarNa kalasha upamau |upaguuhya abalaa suptaa nidraa bala paraajitaa || 5-10-47
A woman with beautiful body features and with beautiful breasts slept tightly and hugged instrument called pataha as though hugging a lover, getting him after a long time.
काचिद् अंशम् परिष्वज्य सुप्ता कमल लोचना | रहः प्रियतमम् गृह्य सकामेव च कामिनी || ५-१०-४०
anyaa kamala patra akShii puurNa indu sadrsha aananaa |anyaam aalingya sushroNii prasuptaa mada vihvalaa || 5-10-48
Another woman with lotus like eyes hugging a flute slept like a woman with lust holding her lover in secret.
विपञ्चैइम् परिगृह्यान्या नियता नृत्तशालिनी | निद्रा वशम् अनुप्राप्ता सह कान्ता इव भामिनी || ५-१०-४१
aatodyaani vicitraaNi pariShvajya vara striyaH |nipiiDya ca kucaiH suptaaH kaaminyaH kaamukaan iva || 5-10-49
Another woman skilled in dance obtained sleep getting an instrument like veena and being in tune with it like a woman together with her lover.
अन्या कनक सम्काशैर् म्र्दु पीनैर् मनो रमैः | मृदन्गम् परिपीड्य अन्गैः प्रसुप्ता मत्त लोचना || ५-१०-४२
taasaam eka anta vinyaste shayaanaam shayane shubhe |dadarsha ruupa sampannaam aparaam sa kapiH striyam || 5-10-50
Another woman with lusty eyes slept hugging a percussion instrument called mridanga with her body parts which were pleasant which resembled gold and which were smooth and fleshy.
भुज पार्श्व अन्तरस्थेन कक्षगेन क्र्श उदरी | पणवेन सह अनिन्द्या सुप्ता मद क्र्त श्रमा || ५-१०-४३
muktaa maNi samaayuktair bhuuShaNaiH suvibhuuShitaam |vibhuuShayantiim iva ca sva shriyaa bhavana uttamam || 5-10-51gauriim kanaka varNa aabhaam iShTaam antaH pura iishvariim |kapir manda udariim tatra shayaanaam caaru ruupiNiim || 5-10-52
Another woman with thin stomach, who was not to be blamed, slept due to tiresomeness from lust together with an instrument called Padama between her shoulders and reaching arm pits.
डिण्डिमम् परिग्र्ह्य अन्या तथैव आसक्त डिण्डिमा | प्रसुप्ता तरुणम् वत्सम् उपगूह्य इव भामिनी || ५-१०-४४
sa taam dR^iShTvaa mahaa baahur bhuuShitaam maaruta aatmajaH |tarkayaam aasa siitaa iti ruupa yauvana sampadaa || 5-10-53harSheNa mahataa yukto nananda hari yuuthapaH |
Another woman with an instrument called Dindima near her slept in the same way as a woman hugging her husband and also her child.
काचिद् आडम्बरम् नारी भुज सम्भोग पीडितम् | कृत्वा कमल पत्र अक्षी प्रसुप्ता मद मोहिता || ५-१०-४५
aashpoTayaam aasa cucumba puccham |nananda cikriiDa jagau jagaama|stambhaan arohan nipapaata bhuumau |nidarshayan svaam prakrtim kapiinaam || 5-10-54
Another woman with eyes like lotus petals slept making the instrument called adambara pressing it by her shoulders being desired by lust.
कलशीम् अपविद्ध्य अन्या प्रसुप्ता भाति भामिनी | वसन्ते पुष्प शबला माला इव परिमार्जिता || ५-१०-४६
Another woman sleeping, felling down a small pot, shone like a flower garland with the flowers of strange hue made auspicious in spring.
पाणिभ्याम् च कुचौ काचित् सुवर्ण कलश उपमौ | उपगूह्य अबला सुप्ता निद्रा बल पराजिता || ५-१०-४७
Another woman slept hugging her breasts resembling golden pots by her hands, overcome with sleep.
अन्या कमल पत्र अक्षी पूर्ण इन्दु सद्र्श आनना | अन्याम् आलिन्ग्य सुश्रोणी प्रसुप्ता मद विह्वला || ५-१०-४८
Another woman with eyes like lotus petals, with her face resembling full moon, overcome with lust slept hugging another woman with a beautiful hip region.
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वर स्त्रियः | निपीड्य च कुचैः सुप्ताः कामिन्यः कामुकान् इव || ५-१०-४९
Some excellent women slept hugging strange instruments and pressing them with breasts as though lustful woman with lusty men.
तासाम् एक अन्त विन्यस्ते शयानाम् शयने शुभे | ददर्श रूप सम्पन्नाम् अपराम् स कपिः स्त्रियम् || ५-१०-५०
That Hanuma saw among those women a very beautiful woman sleeping on an auspicious couch arranged alone at a side.
मुक्ता मणि समायुक्तैर् भूषणैः सुविभूषिताम् | विभूषयन्तीम् इव च स्व श्रिया भवन उत्तमम् || ५-१०-५१ गौरीम् कनक वर्ण आभाम् इष्टाम् अन्तः पुर ईश्वरीम् | कपिर् मन्द उदरीम् तत्र शयानाम् चारु रूपिणीम् || ५-१०-५२
Hanuma saw Mandodari with a beautiful form together with diamonds and pearls, well decorated by jewellery and with her self radiance as though decorating that great building with a fair complexion and with a radiance like golden colour, who was dear to her husband the lady of women in that gynaeceum sleeping there.
स ताम् दृष्ट्वा महा बाहुर् भूषिताम् मारुत आत्मजः | तर्कयाम् आस सीता इति रूप यौवन सम्पदा || ५-१०-५३ हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरि यूथपः |
That Hanuma with great arms seeing the woman well decorated, out of logic thought thus: "This is Seetha by the wealth of her appearance and her youth". That warrior of Vanaras was delighted together with great pleasure.
आश्पोटयाम् आस चुचुम्ब पुच्चम् | ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम| स्तम्भान् अरोहन् निपपात भूमौ | निदर्शयन् स्वाम् प्रक्र्तिम् कपीनाम् || ५-१०-५४
He clasped his arms, kissed his tail he was delighted, he was playful, sang, paced showing his simian nature, climbed pillars and fell down on land.
